Sevgili okurlar, bugün size öyle bir haber vereceğim ki, bilim kurgu filmlerinde bile bu kadar komik bir senaryo yoktur. Buyurun, Güney Afrika’dan geliyor: Kıtanın tek nükleer santrali Koeberg, beklenmedik bir düşmanla karşı karşıya kaldı. Bu düşman ne Rus oligarklar, ne teröristler, ne de bir bilgisayar virüsü. Hayır, düşman sardalya!
Evet, yanlış duymadınız. Koca kıtanın enerji ihtiyacını karşılayan, binlerce mühendisin emek verdiği o görkemli santral, denizden gelen bir balık ordusu tarafından durduruldu. “Ama bu nasıl oldu?” diye soracaksınız. İşte hikayesi:
Virüs Kapmış Sardalyalar Nükleer Santrali Vurdu
Güney Afrika kıyılarında son günlerde ölü sardalya sayısında endişe verici bir artış olmuş. Bilim insanları bu toplu ölümlerin, sardalyaları vuran bir virüsten (pilchard herpesvirus) kaynaklanabileceğini söylüyor. Yani zavallı balıklar adeta bir salgın geçiriyor. Ama bu hastalık, sadece balıkları değil, aynı zamanda Güney Afrika’nın enerji güvenliğini de hasta etti.
Peki nasıl? Çok basit: Santral, devasa türbinlerini soğutmak için deniz suyunu kullanıyor. Suyu emdiği bir boru sistemi var. Şimdi, bu boruların ucunda devasa bir pompa var. İşte o pompa, yakınlarda gezen ölü ve hasta sardalya sürüsünü fark etmiş olacak ki, içgüdüsel olarak “Ben bu işe girmem” deyip kendini kapattı. Tabii ki gerçekte pompanın ruh hali yok. Ama binlerce balık, deniz suyu girişini tıkayınca, pompa otomatik olarak durdu ve santralin üretimi yarı yarıya düştü.
Eskom yetkilileri “Deniz suyu girişinde deniz malzemelerinin birikmesi nedeniyle bir soğutma pompası otomatik olarak kapandı” derken, aslında demek istedikleri şuydu: “Bir sürü ölü sardalya musluğumuzu tıkadı.”
Bir Nükleer Santral Ne Kadar Güçlü?
Eğer iki ünitesi birden çalışsaydı 1800 megavat elektrik üretebilecek olan bu dev santral, şimdi tek üniteyle, yani 900 megavatla yetinmek zorunda. Neyse ki diğer ünite zaten bakımdaymış, yoksa belki de üçüncü bir balık türü daha sahne alacaktı.
Balıkların İsyanı mı, Yoksa Doğanın Mesajı mı?
Bu olay bize acaba doğanın ne kadar ince bir mizah anlayışı olduğunu mu gösteriyor? İklim krizi, okyanusların ısınması, aşırı avlanma derken, belki de doğa bize “Ben sizin enerji santrallerinizi de durdururum” demek istiyor. Ya da belki de bu sadece “Sardalyalar da insanlardan bıktı” mesajıdır. Bilemiyorum.
Ama şu bir gerçek: Bugün bir nükleer santral, bir virüs kapmış balık sürüsü yüzünden daha az elektrik üretiyor. Bu, belki de insanoğlunun ne kadar kırılgan olduğunun komik ama bir o kadar da düşündürücü bir kanıtı.
Neyse ki Çözüm Basit!
Eskom, “Su giriş alanını temizleyeceğiz ve normal üretime döneceğiz” diyerek milleti rahatlattı. Yani olay büyümeyecek, dünyanın sonu gelmeyecek. Birkaç işçi, bir kepçe ve biraz da sabırla, o cesur sardalya leşlerini temizleyip santrali tekrar çalışır hale getirecekler. Ama bu olay, enerji santrallerinin ne kadar hassas dengeler üzerine kurulduğunu ve bazen en beklenmedik şeylerin (örneğin hasta bir balık) tüm sistemi nasıl etkileyebileceğini gösteriyor.
Sonuç:
Değerli okurlar, eğer bir gün elektrikler kesilirse, sebebini sadece fırtına veya arızaya bağlamayın. Belki de arka bahçenizdeki bir balık sürüsü, santralin kapısını çalmıştır. Biz de diyoruz ki, yaşasın nükleer enerji! Ama lütfen, bir sonraki sefere sardalyasız bir soğutma sistemi tasarlayalım.
