Çin’in nükleer enerji programındaki kararlı ilerleyişi devam ediyor. Hainan eyaletindeki Changjiang nükleer santralinin üçüncü ünitesi, ilk kez sürdürülebilir bir zincirleme reaksiyon elde ederek önemli bir eşiği daha geride bıraktı.
Çin Ulusal Nükleer Şirketi’nin (CNNC) duyurusuna göre, 1.100 MWe gücündeki basınçlı su reaktörü (PWR), 10 Temmuz’da yerel saatle 18:00’de ilk kritikliğe ulaştı. Bu gelişme, reaktörün kendi kendini idame ettirebilen ve kontrol edilebilir zincirleme fisyon reaksiyonu kabiliyetine resmen kavuştuğunu gösteriyor. Bu aşama, ünitenin şebeke bağlantısı ve devreye alma süreci için sağlam bir temel oluşturuyor.
Changjiang santralinin ikinci fazında iki adet Hualong One (HPR1000) reaktörü inşa ediliyor. 3. ünitenin nükleer adasının temel levhasına ilk beton Mart 2021’de dökülürken, 4. ünitenin temeli ise aynı yılın Aralık ayında atıldı. Projenin toplam yatırımının 40 milyar yuan (yaklaşık 5,9 milyar dolar) olması öngörülüyor. İnşaat süresinin 60 ay sürmesi beklenirken, her iki ünitenin de 2027 başında tamamen devreye girmesi planlanıyor.
Changjiang sahası halihazırda 2015 ve 2016’da ticari işletmeye başlayan iki adet CNP-600 basınçlı su reaktörüne (Changjiang 1 ve 2) ev sahipliği yapıyor. Ayrıca CNNC, 2021 yılında sahadaki ACP100 küçük modüler reaktörünün (Linglong One) inşasına da başladı. 125 MWe gücündeki bu çok amaçlı reaktör, elektrik üretimi, ısıtma, buhar üretimi ve deniz suyundan tatlı su elde edilmesi için tasarlanmış olup halen devreye alma öncesi testleri sürüyor.
Hainan adası, Çin’in en güney noktası ve yaklaşık 10 milyon nüfusa ev sahipliği yapıyor. 2019’da yayınlanan enerji politikalarına göre nükleer enerjinin adanın birincil elektrik kaynağı haline gelmesi hedefleniyor.
Çin’in Nükleer Stratejisi ve Türkiye İçin Çıkarımlar
Changjiang 3’ün kritik hale ulaşması, Çin’in nükleer enerji alanındaki iddiasının sadece küçük bir parçası. Ülke, Hualong One gibi kendi üçüncü nesil reaktör tasarımlarını seri üretim mantığıyla hayata geçiriyor. Bu yaklaşım, hem inşaat sürelerini kısaltıyor hem de maliyetleri kontrol altında tutuyor. Changjiang’daki iki ünitenin peş peşe ilerlemesi ve sahadaki SMR projesi, Çin’in nükleer teknolojideki çeşitliliğini ve derinliğini gösteriyor.
Çin, nükleer enerjiyi sadece bir enerji kaynağı olarak değil, aynı zamanda teknolojik bağımsızlık ve ihracat potansiyeli olan stratejik bir sanayi kolu olarak görüyor. Onlarca yıllık planlı yaklaşımı, ülkeyi dünyanın en hızlı ve en büyük nükleer inşaat programının sahibi yapmış durumda.
Türkiye açısından bakıldığında, Çin’in bu tecrübesi önemli dersler içeriyor. Akkuyu’daki ilk nükleer deneyim devam ederken, Türkiye’nin gelecekteki santraller için farklı teknoloji sağlayıcılarını değerlendirmesi gerekiyor. Çin’in kanıtlanmış inşaat kabiliyeti, seri üretim avantajı ve rekabetçi finansman modelleri, Türkiye’nin nükleer programını hızlandırmak için değerlendirilmeye değer fırsatlar sunuyor.
Ayrıca, Changjiang sahasındaki SMR projesi (Linglong One), Türkiye’nin enerji ihtiyacına daha esnek çözümler üretebileceğini gösteriyor. Küçük modüler reaktörler, büyük santrallere göre daha hızlı inşa edilebilir, daha düşük başlangıç yatırımı gerektirir ve ihtiyaç duyulan bölgelere daha yakın kurulabilir. Bu da Türkiye gibi enerji talebi hızla artan ülkeler için önemli bir avantaj.
Sonuç olarak, Çin’in Changjiang’daki başarısı, nükleer enerjinin karbonsuz gelecekteki rolünü bir kez daha kanıtlıyor. Türkiye’nin enerji bağımsızlığı ve iklim hedefleri doğrultusunda, nükleer teknolojileri yakından takip etmesi ve farklı iş birliği modellerine açık olması stratejik bir zorunluluktur.
