Romanya, tarih boyunca sınırlarını ve kaderini sularla çizmiş bir ülke. Bu sefer de mücadele, Avrupa’nın en büyük nehirlerinden birinin yatağında, suyun altında saklı devasa bir kaya parçasıyla. Adı Pârjoaia. Romanya’nın nükleer enerji üssü Cernavoda Nükleer Santrali’nin hayati su kaynağı olan Eski Dunărea yatağında, nehir akışını engelleyen bu kaya, ülkeyi enerji krizinin eşiğine getirdi.
Düşünün ki, ülkenin elektrik ihtiyacının onda birini karşılayan dev bir santral, susuzluk tehdidiyle karşı karşıya. Kuraklık ve düşen su seviyeleri, Dunărea’nın ana akışını başka bir kola yönlendirince, Cernavoda’yı besleyen eski yataktaki su miktarı kritik seviyelere geriledi. Yetkililer, eğer önlem alınmazsa, santralin çok yakında kapanma prosedürüne gireceği uyarısında bulundu. Ve bu, sadece bir enerji santralinin durması demek değil; yaz sıcağının kavurduğu bir ülkede, yüz binlerce evin, hastanenin, fabrikanın elektriksiz kalma riski demekti.
İşte tam bu noktada, sıradan bir çözüm değil, askeri bir müdahale devreye girdi. Romanya Ordusu, nehrin derinliklerindeki bu doğal engeli ortadan kaldırmak için hazırlandı. Amaç, Dunărea’nın sularını eski yatağına, Cernavoda’nın soğutma sistemlerine doğru yeniden yönlendirmekti.
Hafta sonu yapılan ilk deneme başarısızlıkla sonuçlandı. Kaya parçası, patlamaya rağmen yerinden kıpırdamadı. Ancak pes etmediler. Pazartesi sabahı, yeni bir hesaplama ve daha güçlü bir planla ikinci bir patlama gerçekleştirildi. Bu sefer, suyun altında dev bir sessizlik ve ardından gelen sarsıntı… Pârjoaia nihayet yerinden söküldü.
Savunma Bakanı Radu Miruţă, operasyonu bir başarı olarak nitelendirdi ve büyük bir vinç yardımıyla sökülen kaya parçalarının mavnalara yüklenerek bölgeden uzaklaştırılacağını açıkladı. Bu operasyonun maliyeti yüksek olsa da, buna değdi. Bakan’ın ifadesiyle, santralin fazladan çalışacağı her bir gün, bu operasyonun maliyetinden yaklaşık üç kat daha kârlı.
Aslında bu, sadece bir acil durum müdahalesi değil, aynı zamanda yıllardır ihmal edilen bir projenin de gün yüzüne çıkmasıydı. Uzmanlar, uzun süredir nehrin iki kolu arasındaki su paylaşımının adaletsiz olduğunu, Bala kolunun suyun yüzde 85’ini alıp götürdüğünü biliyordu. Cernavoda’yı besleyen Eski Dunărea ise sadece yüzde 15’lik bir payla yetiniyordu. Bu dengesizliği düzeltmek için bir proje hazırlanmış, ancak Nisan 2024’ten beri bir bakanlık dosyasında unutulmuştu. Bugün yapılan operasyon, bu büyük projenin ertelenmesi nedeniyle başvurulan zorunlu, geçici bir çözüm.
Önümüzdeki günler kritik. Su seviyesi ve akış yönü yeniden dengelenmeye çalışılırken, uzmanlar ve yetkililer nefeslerini tutmuş bekliyor. Cernavoda’nın kaderi, bir nehrin ve onun altındaki inatçı bir kayanın öyküsüne dönüştü. Bu olay, doğanın gücünü ve insanın, özellikle de enerji güvenliği söz konusu olduğunda, onunla mücadelesini gözler önüne seriyor.
Nükleer Santraller Neden Suların Kıyısında?
Peki, nükleer santraller hep bir nehir, göl ya da deniz kenarına kurulur? Bunun basit ve hayati bir nedeni var: Soğutma suyu.
Nükleer santraller, tıpkı termik santraller gibi, buhar türbinlerini çevirmek için yüksek basınçlı buhar üretirler. Bu buhar, türbinlerden geçtikten sonra tekrar suya dönüştürülmelidir. İşte bu yoğuşma işlemi sırasında açığa çıkan devasa miktardaki ısının uzaklaştırılması gerekir. Bu, büyük miktarlarda soğuk su gerektirir.
Reaktörün kendisi, radyoaktif yakıtı soğutmak için sürekli bir su akışına ihtiyaç duyar. Bu su, reaktör çekirdeğinden geçerken ısınır ve bu ısı, ikincil bir su döngüsünü buhara çevirmek için kullanılır. Ancak bu ikincil döngüdeki buharın tekrar suya dönüşmesi için üçüncü bir su kaynağı gerekir. İşte bu üçüncü su, doğrudan nehir, göl veya denizden alınır. Santraller, saniyede yüzlerce metreküp suyu alır, bu ısıyı emer ve geri gönderir.
Romanya’daki Cernavoda örneğinde de durum aynıdır. Santralin soğutma sistemleri, Dunărea Nehri’nin sularına bağımlıdır. Yeterli su olmadığında, reaktörlerin aşırı ısınma riski artar ve güvenlik sistemleri otomatik olarak santrali kapatır. Bu nedenle, Dunărea’nın su seviyesindeki bir düşüş, sadece çevresel bir sorun değil, doğrudan bir ulusal enerji güvenliği meselesidir. Pârjoaia kayasının hikâyesi, bu hayati bağımlılığın ne kadar kırılgan ve aynı zamanda stratejik olduğunu bir kez daha hatırlatıyor.
