Yapay zeka veri merkezleri, benzeri görülmemiş bir hızla inşa ediliyor. ABD’de şu anda şebeke bağlantısı bekleyen 12.000’den fazla aktif proje var; bu, 1.570 GW üretim kapasitesi ve 1.030 GW enerji depolama anlamına geliyor. Omdia gibi analiz firmaları, önümüzdeki beş yıl içinde kurulu üretim kapasitesinin yarısından fazlasını yapay zekanın yönlendireceğini öngörüyor.
Ancak büyük bir sorun var: elektrik. Black & Veatch’in bir anketine göre, enerji sektörü paydaşlarının %53’ü veri merkezlerini devreye almanın önündeki en büyük engelin mevcut güç olduğunu söylüyor. İletim hatları ve trafo merkezi yükseltmeleri de hemen arkasından geliyor. Veri merkezi geliştiricileri bu açığı kapatmak için gaz türbinlerine akın etti. Ama gaz türbini siparişleri bugün verilse bile teslimat 2032’yi bulabiliyor.
Bu yüzden bazı geliştiriciler farklı bir yol izliyor: endüstriyel kazanlar ve buhar türbinleri. Applied Digital’in CEO’su Wes Cummins, “Bir yapay zeka veri merkezi için çok fazla güce ihtiyacınız var” diyor ve ekliyor: “Kazan ve buhar türbini kombinasyonu kanıtlanmış bir çözüm.” Şirket, Kuzey Dakota’da inşa ettiği bir veri merkezi için 1,2 GW’lık buhar türbini siparişi verdi. Bu tesislerde doğal gazla çalışan endüstriyel kazanlar, suyu buhara çeviriyor; buhar da türbini döndürerek elektrik üretiyor. İlk tesisin 2028 sonunda devreye girmesi planlanıyor. Gaz türbinleri birkaç yıl sonra temin edilebilir hale geldiğinde, tesisler kombine çevrim santrallerine dönüştürülecek ve verimlilik daha da artırılacak.
Paket Kazanlar Tercih Ediliyor
Kazan üretimini yapay zekanın hızına yetiştirmek için “paket kazan” denilen bir çözüm öne çıkıyor. Bu kazanlar sahada değil, fabrikada monte edilip brülörler ve kontrollerle birlikte komple bir sistem olarak sevk ediliyor. Sahaya geldiğinde sadece yakıt, su ve elektrik bağlantıları yapılıyor. Texas merkezli Rentech Boiler Systems gibi üreticiler, siparişten itibaren bir yıl içinde paket kazan teslim edebiliyor. Rentech’in satış başkan yardımcısı Gerardo Lara, “Paket kazan endüstrinin beygiridir, pazar çok güçlü ve veri merkezi camiasından büyük ilgi var” diyor.
Gaz Türbini Kuyruğunu Atlatmak
Gaz türbini kuyruğu uzun ve daha da uzuyor. GE Vernova, 100 GW’ın üzerinde sipariş ve rezervasyon bildirdi. Diğer tedarikçiler de benzer gecikmeler yaşıyor. Veri merkezi geliştiricileri yine de gaz türbini siparişi vermeye devam ediyor; aynı zamanda gaz motorları, yakıt hücreleri, batarya depolama sistemleri, jeotermal ve nükleer küçük modüler reaktörler gibi diğer seçeneklere de yatırım yapıyor. Buhar türbini ve paket kazan kombinasyonu bu yelpazeye nispeten yeni eklenmiş durumda. Ama avantajları somut: kanıtlanmış teknoloji, çok daha kısa teslim süreleri ve iyi kapasiteler. Endüstriyel kazanlar o kadar uzun süredir hayatımızda ki tedarik zinciri ve üretim kapasitesi çok geniş. Sektör, patlama ve durgunluk döngülerine alışkın; üretimi hızla artırıp azaltabiliyor.
Buhar türbini tarafında da geniş bir üretici yelpazesi var: Siemens Energy, GE Vernova, Mitsubishi Power, Toshiba, Doosan Skoda ve daha birçokları. McCoy Reports’a göre sektörün en son zirve üretim yılı 2015’ti ve o yıl 5 MW ve üzeri yaklaşık 140 GW buhar türbini üretilmişti. 2019’da bu rakam 50 GW’ın altına düştü ve henüz tam olarak toparlanamadı. Yani mevcut tedarik zincirinde 50 GW’lık bir ek üretim kapasitesi potansiyeli olabilir. Ama veri merkezi geliştiricileri bunu fark ettiğinde bu fazla kapasitenin hızla erimesi bekleniyor. Nükleer santrallerin yeniden açılması, kombine çevrim santrallerinin rekor düzeyde inşası ve SMR projeleriyle birlikte büyük buhar türbinlerine talep şimdiden artıyor. Küçük ve orta ölçekli buhar türbinlerinde hâlâ boş kapasite var ama bunun ne kadar süreceği belirsiz.
Peki Bu İyi mi, Kötü mü?
Bence bu gelişme iki tarafı da keskin bir kılıç.
İyi tarafı şu: Yapay zekanın enerji ihtiyacı, sektörü yeni çözümler aramaya zorluyor. Buhar türbini ve kazan kombinasyonu, kanıtlanmış ve hızlı devreye alınabilen bir teknoloji. Bu, veri merkezlerinin elektriksiz kalmasını önlüyor ve yapay zekanın gelişimini yavaşlatmıyor. Ayrıca bu talep, buhar türbini ve kazan üreticileri için yeni bir pazar yaratıyor; sektör canlanıyor. Üstelik bu sistemler daha sonra kombine çevrim santrallerine dönüştürülebiliyor, yani atıl kalmıyor.
Kötü tarafı ise şu: Buhar türbini ve kazan kombinasyonu, gaz türbinlerine göre daha az verimli. Rankine çevrimiyle çalışan bu sistemler, aynı miktarda doğal gazla daha az elektrik üretiyor. Yani karbon emisyonları açısından daha kötü bir denklem. Yapay zeka zaten enerji yoğun bir teknoloji; onu beslemek için daha az verimli, daha kirli bir yol seçmek, iklim hedefleriyle çelişiyor. Ayrıca bu çözüm, veri merkezlerinin kendi enerjilerini üretmeye yönelmesini hızlandırıyor. Bu, şebeke bağlantısı sorunlarını aşmak için pratik bir çözüm gibi görünse de uzun vadede enerji sistemini parçalayabilir ve merkezi planlamayı zorlaştırabilir.
Bir de şu var: Buhar türbini pazarındaki fazla kapasitenin hızla tükenmesi bekleniyor. Bugün “hızlı teslimat” avantajı olan bu çözüm, yarın aynı gaz türbini kuyruğuna takılabilir. O zaman veri merkezleri ne yapacak? Bu, enerji planlamasının ne kadar kısa vadeli düşünüldüğünü gösteriyor. Yapay zeka şirketleri ve veri merkezi geliştiricileri, “önce elektriği bul, gerisini sonra düşünürüz” mantığıyla hareket ediyor. Ama enerji altyapısı böyle çalışmaz; on yıllara yayılan bir planlama gerektirir.
Sonuç olarak, bu gelişme yapay zekanın enerji açlığının bir yansıması. Kısa vadede pratik bir çözüm sunuyor ama uzun vadede verimlilik, emisyonlar ve enerji planlaması açısından ciddi soru işaretleri barındırıyor. Bence asıl mesele şu: Yapay zeka veri merkezleri için enerji stratejisi, sadece “elektrik bulmak” değil, “doğru elektriği bulmak” olmalı. Buhar türbini ve kazan, bir köprü çözümü olarak kabul edilebilir; ama kalıcı çözüm değil. Nükleer, jeotermal ve yenilenebilir enerjiye dayalı, verimli ve düşük karbonlu bir enerji karışımı inşa edilene kadar bu tür geçici çözümlerle idare edilecek. Umarım bu süreç, enerji altyapısına daha fazla yatırım yapılması için bir uyarı olur.
