Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Cizzak bölgesinde inşa edilmekte olan entegre nükleer santralin mevcut durumu ve beraberinde yükselen atom şehrinin projesi hakkında bir sunumu değerlendirdi. Ülke lideri, atom enerjisinin gelişiminin enerji güvenliğini sağlamak, sürdürülebilir temel üretim kapasiteleri oluşturmak ve enerji kaynaklarını çeşitlendirmek için stratejik bir öneme sahip olduğunu vurguladı.
İnşaat çalışmaları 4 Haziran 2026 itibarıyla aktif aşamaya giren projede, reaktör binasının temel çukurunun tamamen kazılmasıyla 1 milyon metreküpün üzerinde toprak çıkarıldı. Temel plakasına 916 metreküp beton yerleştirildi. İnşaat alanında 450 işçi ve uzman ile 100’ün üzerinde özel ekipman görev yapıyor.
Projenin toplam maliyeti 9,5 milyar dolar. İnşaat sırasında yaklaşık 3 bin çeşit ürün ve ekipman kullanılması planlanıyor. Ön hesaplamalara göre yerli ürünlerin projedeki payı yüzde 21 seviyesinde bulunuyor. Ancak Cumhurbaşkanı bu oranı yetersiz bularak, yerli katkının en az yüzde 30’a çıkarılması talimatını verdi. Ayrıca inşaat-montaj işlerinin yüzde 65’inin ulusal şirketler tarafından gerçekleştirilmesi ve 7 bin yerel işçi ile uzmanın istihdam edilmesi hedefleniyor.
Bu hedef doğrultusunda Feriş ilçesinde 200 hektarlık bir sanayi bölgesi kurulması önerildi. Bölge, inşaat malzemeleri üretiminde uzmanlaşacak ve en az 100 ortak girişime ev sahipliği yapacak. Teknoloji transferi yoluyla 15 ayrı alanda üretimin yerelleştirilmesi planlanıyor. Cumhurbaşkanı bu öneriyi onaylayarak, sanayi bölgesi katılımcılarına vergi ve gümrük muafiyetleri sağlanmasına yönelik karar taslağının yıl sonuna kadar hazırlanması talimatını verdi.
Toplantıda, inşaatın kalitesi ve güvenliğinin tartışmasız öncelik olması gerektiği vurgulandı. Tüm çalışmaların Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) gerekliliklerine ve uluslararası standartlara tam uyum sağlaması gerektiği belirtildi. Özbekistan’ın nükleer altyapısının gelişim düzeyi, 22-26 Haziran tarihlerinde gerçekleştirilen UAEA kapsamlı değerlendirme misyonu tarafından yüksek bir takdirle karşılandı.
Santralin dış mühendislik altyapısı kapsamında 388 kilometrelik elektrik hatları, 110 kilovoltluk bir trafo merkezi, 21 kilometre içme suyu ve 120 kilometre teknik su boru hattı ile 39,5 kilometre karayolu ve 11 kilometre demiryolu inşa edilecek. Cumhurbaşkanı, bu projelerde de yerli ürün ve hizmet payının yüzde 60-70 seviyesinde olması gerektiğini belirtti.
İnşaat döneminde işçiler, uzmanlar ve aileleri için yaşam koşullarının iyileştirilmesi amacıyla bir atom şehri projesi de değerlendiriliyor. 200 hektarlık alanda yaklaşık 33 bin kişinin yaşayacağı 10 bin dairenin inşa edilmesi planlanıyor. İlk etapta 3 bin daire tamamlanacak. Enerji verimli çok katlı konutlar, okullar, sağlık, spor ve kültür tesisleri, dinlenme alanları ve geniş yeşil alanlarla donatılacak olan şehirde, modern ısı yalıtım teknolojileri, alternatif enerji kaynakları ve akıllı aydınlatma sistemleri kullanılacak.
Proje yönetimini iyileştirmek, teknik kontrolü güçlendirmek ve teknolojik çözümlerin bağımsız incelemesini sağlamak amacıyla önde gelen uluslararası mühendislik firmalarının katılımıyla bir ortak girişim kurulması önerildi. Ayrıca yaklaşık bin sektörel standardın ulusal sisteme uyarlanması ve uygulanması için önlemler belirlendi.
Gelecekte santrali işletecek yüksek nitelikli operatörler, mühendisler ve radyasyon güvenliği uzmanlarının hedefe yönelik eğitiminin şimdiden başlaması gerektiği vurgulandı. 2023 yılından bu yana Rusya Ulusal Nükleer Araştırma Üniversitesi’nin Taşkent şubesi 216 mezun verdi. Bu mezunlardan 83’ü Çin, Macaristan, Fransa, İtalya ve Güney Kore’nin önde gelen üniversitelerinde yüksek lisans ve doktora eğitimlerine devam ediyor. Ülke genelindeki dört yükseköğretim kurumunda ise 100 uzman daha yetiştiriliyor.
Uzatom Ajansı ve AEE İnşaat Müdürlüğü’nün işlevlerinin genişletilmesi dikkate alınarak, bu kurumların örgütsel ve personel kapasitesinin aşamalı olarak güçlendirilmesi önerileri ele alındı. Cumhurbaşkanı, ilgili yetkililere inşaat kalitesi, güvenlik ve sürelerin titizlikle takip edilmesi, yerli işletmelerin katılımının artırılması ile altyapı projeleri ve personel eğitim programlarının eşgüdümlü bir şekilde yürütülmesi konularında kesin talimatlar verdi.
Özbekistan’ın bu adımları, ülkenin enerji bağımsızlığı ve teknolojik kalkınma yolunda kararlılıkla ilerlediğini gösteriyor. Nükleer santral projesi ve beraberinde yükselen modern atom şehri, sadece enerji altyapısını değil, aynı zamanda bölgenin sosyo-ekonomik yapısını da dönüştürmeyi hedefliyor. Özellikle yerli sanayinin projeye entegrasyonu ve uluslararası standartlara uyum konularındaki hassasiyet, bu projenin sadece büyük bir enerji yatırımı değil, aynı zamanda uzun vadeli bir stratejik hamle olduğunu ortaya koyuyor.
